Ngày 26/9/2025 –Trong không khí trang trọng tại Phim trường Báo & Phát thanh Truyền hình Đồng Nai, buổi tọa đàm “Rạng Danh Đồng Nai” đã được truyền hình trực tiếp trên kênh ĐN1 vào sáng nay (từ 9h15 đến 9h45). Với chủ đề “Khu Bảo tồn Thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai: Niềm tự hào mới của Việt Nam trên bản đồ di sản ASEAN”, chương trình đã thu hút sự quan tâm lớn từ khán giả, đánh dấu một cột mốc quan trọng khi khu bảo tồn này chính thức được công nhận là Công viên Di sản ASEAN tại Hội nghị Bộ trưởng Môi trường ASEAN lần thứ 18 ở Malaysia đầu tháng 9/2025.
Buổi tọa đàm đã mang đến cái nhìn toàn diện về giá trị thiên nhiên, văn hóa và lịch sử của khu tảo tồn rộng hơn 100.000 hecta – được ví như “lá phổi xanh” của miền Đông Nam Bộ. Đồng Nai hiện đại với các khu công nghiệp sôi động, vẫn còn kho báu thiên nhiên vô giá: rừng già nguyên sinh, hồ Trị An mênh mông và những loài động vật hoang dã quý hiếm đã gắn bó hàng trăm năm.
Ba vị khách mời đặc biệt – Thạc sĩ Đinh Thị Lan Hương (Phó Giám đốc Khu Bảo tồn), Ông Nguyễn Văn Hà (Giám đốc Trung tâm Sinh thái, Văn hóa, Lịch sử Chiến khu Đ) và Thạc sĩ Võ Quang Trung (Phó trưởng Phòng Bảo tồn Thiên nhiên và Hợp tác) – đã chia sẻ hành trình đầy tâm huyết đưa Khu Bảo tồn vươn tầm quốc tế. Họ không chỉ là những người canh giữ rừng mà còn là cầu nối giữa bảo tồn và phát triển bền vững.
Không chỉ dừng ở thiên nhiên, khu bảo tồn còn là nơi lưu giữ giá trị văn hóa – lịch sử đặc sắc. Các di tích như Chiến khu Đ, Căn cứ Mã Đà, Căn cứ Tà Lài và địa đạo Suối Linh là chứng nhân của những năm tháng kháng chiến hào hùng. Bản sắc dân tộc Mạ và các cộng đồng thiểu số được gìn giữ qua điệu múa cồng chiêng, nghề dệt thổ cẩm, lễ hội truyền thống và ẩm thực bản địa. Hệ sinh thái đa dạng với rừng kín thường xanh, rừng tre nứa, đồng cỏ và sông hồ tạo nên bức tranh thiên nhiên kỳ vĩ, hỗ trợ du lịch sinh thái bền vững và nghiên cứu khoa học.
Bảo tồn thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai: Niềm tự hào mới của Việt Nam trên bản đồ di sản Asean
Ý nghĩa của danh hiệu và hành trình đạt chuẩn
Thảo luận tại trường quay, trả lời câu hởi của phóng viên là khi Khu Bảo tồn được công nhận là Công viên Di sản ASEAN, bà nhìn nhận danh hiệu này có ý nghĩa như thế nào đối với Đồng Nai nói riêng và Việt Nam nói chung? Bà Đinh Thị Lan Hương nhấn mạnh: Việc được công nhận là Công viên Di sản ASEAN không chỉ là niềm vinh dự của Đồng Nai mà còn là niềm tự hào chung của Việt Nam – nay có 15 công viên di sản trong khu vực. Danh hiệu này khẳng định giá trị đa dạng sinh học, cảnh quan và văn hóa – lịch sử, đồng thời mở ra cơ hội hợp tác quốc tế, thu hút nguồn lực và quảng bá hình ảnh đất nước xanh – giàu bản sắc.
Sau khi được công nhận là Công viên Di sản ASEAN, Đồng Nai có định hướng phát triển du lịch sinh thái như thế nào để vừa quảng bá, vừa bảo tồn Bà Đinh Thị Lan Hương chia sẻ. Như chúng ta đã được biết, Khu Bảo tồn sở hữu hơn 1.900 loài động vật và hơn 1.600 loài thực vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm, có hồ Trị An rộng lớn và các di tích văn hóa lịch sử cấp quốc gia. Nơi đây đóng vai trò như lá phổi xanh điều hòa khí hậu, bảo vệ môi trường. Chính vì vậy, sau khi được công nhận là Công viên Di sản ASEAN, Khu Bảo tồn thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai xác định định hướng phát triển du lịch sinh thái gắn chặt với công tác bảo tồn. Chúng tôi sẽ tập trung xây dựng các sản phẩm du lịch sinh thái đặc trưng, dựa trên giá trị rừng, hồ và di sản văn hóa – lịch sử; đồng thời quản lý theo hướng bền vững, hạn chế tác động tiêu cực đến hệ sinh thái.
Khu Bảo tồn sẽ chú trọng phát triển du lịch cộng đồng, tăng cường giáo dục môi trường, nâng cao nhận thức của du khách và người dân về bảo tồn thiên nhiên. Bên cạnh đó, chúng tôi mở rộng hợp tác trong nước và quốc tế, thu hút nguồn lực để vừa quảng bá hình ảnh Công viên Di sản ASEAN Đồng Nai, vừa gìn giữ lâu dài các giá trị đa dạng sinh học và văn hóa của khu bảo tồn.
Tại trường quay trả lời câu hỏi của phóng viên Ông Nguyễn Văn Hà chia sẻ vai trò của Trung tâm Sinh thái – Văn hóa – Lịch sử Chiến khu Đ là đơn vị trực thuộc Khu Bảo tồn thiên thiên – Văn hóa Đồng Nai. Theo tôi, Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa vì mục tiêu phát triển bền vững là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Khu Bảo tồn Trung tâm được thành lập với chức năng, nhiệm vụ là tham mưu cho Giám đốc Khu Bảo tồn thực hiện nhiệm vụ chính:
Một là: quản lý, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử của 3 di tích cấp quốc gia đó là: căn cứ Trung ương Cục miền Nam, căn cứ Khu ủy miền Đông Nam bộ, địa đạo Suối Linh và 3 di tích cấp tỉnh
Hai là: Tổ chức hoạt động khai thác và phát triển du lịch
Ba là: Hoạt động truyền thông, tuyên truyền bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường.
Để bảo tồn rừng gắn liền với giữ gìn giá trị văn hóa – lịch sử, chúng tôi đã xây dựng các giải pháp như: phát triển du lịch sinh thái có trách nhiệm, kết hợp khám phá thiên nhiên và tìm hiểu văn hóa bản địa; phối hợp xây dựng các dự án bảo tồn đa dạng hóa sinh học lồng ghép yếu tố lịch sử, văn hóa; triển khai các dự án phục hồi và tôn tạo di tích lịch sử gắn liền với các khu rừng qua đó đã góp phần vừa bảo vệ môi trường rừng, vừa phát huy giá trị văn hóa, lịch sử của vùng đất Chiến khu Đ anh hùng.
Ông Nguyễn Văn Hà cũng chia sẻ thêm Trung tâm đã triển khai những mô hình, hoạt động để gắn kết cộng đồng địa phương với công tác bảo tồn, đó là xác định cộng đồng địa phương chính là lực lượng nòng cốt trong công tác bảo tồn. Một trong những mô hình tiêu biểu và có sức lan tỏa mạnh mẽ nhất mà chúng tôi triển khai trong nhiều năm qua là mô hình “Câu lạc bộ Xanh”. Đây là mô hình sinh hoạt cộng đồng tự nguyện, tập hợp người dân địa phương, đang sinh sống ở khu vực vùng đệm thuộc Khu Bảo tồn.
Trong suốt 13 năm thành lập và hoạt động, chúng tôi đã duy trì phát triển được 12 CLB xanh với gần 400 thành viên CLB xanh tạo cầu nối, kênh thông tin giữa Khu Bảo tồn và địa phương. Đặc biệt là làm thay đổi nhận thức, hành vi ứng xử với môi trường tự nhiên tại cộng đồng mình. KBT cũng thường xuyên thay đổi hình thức tuyên truyền để mang lại sự hứng thú, tinh thần sáng tạo cho thành viên các CLB thông qua các hội thi văn hóa, văn nghệ, thi vẽ tranh cổ động, thi sáng tác các tác phẩm thơ ca,… về chủ đề bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường, ca ngợi con người và mảnh đất quê hương. Qua đó mỗi thành viên đã trở thành một tuyên truyền viên, một cộng tác viên tích cực về công tác bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường.
Có thể khảng định các hoạt động truyền thông và giáo dục môi trường được KBT và CLB xanh nhận được sự đồng tình, hưởng ứng tích cực của cộng đồng dân cư, mỗi thành viên CLB xanh đã trở thành một tuyên truyền viên,một cộng tác viên tích cực cùng chung tay bảo vệ rừng, môi trường tại KBT.
Cũng tại buổi toạ đàm Ông Võ Quang Trung giải thích chi tiết về 12 tiêu chí để đạt danh hiệu: 10 tiêu chí từ Hội đồng ASEAN (như tính toàn vẹn sinh thái, tính đại diện, kế hoạch quản lý) và 2 tiêu chí quốc gia (tham gia cộng đồng và cấu trúc quản lý). Hồ sơ đề cử của Khu Bảo tồn đạt trên 85% ở tất cả tiêu chí, với điểm nổi bật là bảo tồn đa dạng sinh học và tính hợp pháp. Ông cho biết: “Tất cả các tiêu chí đều rất quan trọng và được thế giới quan tâm, đặc biệt là tính toàn vẹn về sinh thái và kế hoạch quản lý.”
Qua đây Ông Võ Quang Trung cũng nếu lên những khó khăn và thách thức với trong công tác quản lý và bảo tồn đa dang sinh học tại Khu bảo tồn đó là. KBT đã được các tổ chức và nhà khoa học đánh giá rất cao về đa dạng sinh học, hiện nay KBT đã ghi nhận hơn 3.800 loài động thực vật, trong đó có rất nhiều loài thuộc nhóm nguy cấp, quý, hiếm. Trong thời gian quan, KBT đã nổ lực và đạt được nhiều thành tựu trong công tác quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn gặp nhiều khó khăn, thách thức. Ví dụ như:
Tác động của con người
KBT hiện đang có rất nhiều cụm dân cư sinh sống trong vùng lõi, trong số đó, có một bộ phận người dân chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của đa dạng sinh học, vẫn còn phụ thuộc nhiều vào việc khai thác tài nguyên trong rừng để sinh kế, dẫn đến mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển.
Đặc biệt là hoạt động sản xuất nông nghiệp của người dân đang ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường rừng và đa dạng sinh học dẫn đến suy thoái, ô nhiễm môi trường. Kèm theo đó, tình trạng săn, bẫy bắt buôn bán và tiêu thụ động thực vật hoang dã quý hiếm vẫn đang diễn ra,gây khó khăn cho công tác quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học.
Biến đổi khí hậu
BĐKH hiện nay ngày càng rõ nét và phức tạp, các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài, hoặc mưa kéo dài, làm xáo trộn và suy yếu hệ sinh thái, giảm khả năng chống chịu và có thể dẫn đến sự tuyệt chủng của nhiều loài.
Thách thức về kinh tế – xã hội
Áp lực từ phát triển kinh tế – xã hội với các dự án hạ tầng như làm tuyến đường kết nối qua Khu Dự trữ Sinh quyển Đồng Nai, các hoạt động du lịch sinh thái (chưa có kiểm soát) có thể làm suy giảm chất lượng sinh cảnh, gây chia cắt không gian sống của nhiều loài;
Nguồn lực dành cho bảo tồn còn hạn chế về cả nguồn lực tài chính, trang thiết bị, trong khi sự phối hợp giữa các ngành, địa phương và cộng đồng chưa thật sự chặt chẽ.
Sự xâm nhập và lan rộng của nhiều sinh vật ngoại lai xâm hại có nhiều diễn biến phức tạp, khó kiểm soát. Đây hầu như là khó khăn chung của các VQG, KBT hiện nay, không chỉ riêng của Đồng Nai.
Ông Võ Quang Trung cũng đưa ra những giải pháp kỹ thuật để áp dụng cho việc bảo vệ hệ sinh thái song song quá trình phát triển hạ tầng đó là. Với nỗ lực của nhiều thế hệ, hiện nay công tác bảo tồn đa dạng sinh học, hệ sinh thái tại KBT đã được bảo tồn nguyên vẹn và đang phát triển theo hướng tích cực. Để đạt được những kết quả đó, KBT đã được UBND tỉnh, các Sở ngành và địa phương quan tâm cùng các tổ chức, nhà khoa học phối hợp, hỗ trợ.
Trong thời gian qua, KBT đã áp dụng nhiều biện pháp kỹ thuật, tiến bộ khoa học công nghệ vào công tác bảo tồn tài nguyên, đa dạng sinh học và môi trường như áp dụng công nghệ SMART vào tuần tra bảo vệ rừng, giám sát đa dạng sinh học; Áp dụng công nghệ vào công tác phòng cháy, chữa cháy rừng…
Với chủ trương của Đảng và Nhà nước về việc triển khai xây dựng con đường đi qua vùng lõi của Khu Dự trữ Sinh quyển Đồng Nai trên địa phận KBT. KBT đã phối hợp với các nhà khoa học, nhiều tổ chức tìm hiểu, tham khảo từ nhiều Khu DTSQ, VQG, KBT trong và ngoài nước và đề xuất nhiều ý kiến, giải pháp đối với thiết kế, thi công và lộ tuyến của tuyến đường nhằm đảm bảo sự hài hòa giữa công trình phục vụ phát triển kinh tế và công tác bảo tồn như: đề xuất xây dựng gần 13km cầu cạn, hầm chui đi qua khu vực được đánh giá là nơi tính đa dạng sinh học, cao nhằm bảo vệ được môi trường sống, quá trình di chuyển của các loài động vật, không làm gián đoạn, chia cắt môi trường sống của chúng. Phương án đề xuất này đã được Ban Quản lý dự án, và UBND tỉnh cùng các đoàn kiểm tra, đánh giá rất đồng thuận.
Trong công tác hợp tác quốc tế, Ông Võ Quang Trung nêu lên những vai trò của các tổ chức ASEAN và các đối tác trong việc hỗ trợ Đồng Nai bảo tồn thiên nhiên là. Tổ chức ASEAN có vai trò kết nối, kêu gọi và hỗ trợ đầu tư, họ như là một cầu nối giúp kết nối các Vườn Di sản với các tổ chức đầu tư quốc tế và các nhà khoa học. Đối với mỗi danh hiệu Vườn Di sản ASEAN được công nhận, sẽ được tham dự rất nhiều diễn đàn về các lĩnh vực, từ đó, tăng khả năng tiếp cận và mời gọi đầu tư đối với các Vườn.
Trong công tác bảo tồn thiên nhiên, thì tổ chức ASEAN và các đối tác có vai trò rất quan trọng. Ngoài hỗ trợ về các nguồn tài trợ ngoài ngân sách cho công tác bảo tồn thiên nhiên, Tổ chức ASEAN và các đối tác còn mang lại nhiều cơ hội hợp tác về khoa học, về đào tạo và gắn kết với rất nhiều bạn bè trong và ngoài nước, từ đó mở rộng cơ hội hợp tác, đào tạo, nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, thậm chí cả cơ sở vật chất cho đội ngũ làm công tác bảo tồn thiên nhiên.
Kết thúc buổi toạ đàm.
Bà Đinh Thị Lan Hương, kỳ vọng sự chung tay của cộng đồng và doanh nghiệp trong việc gìn giữ di sản thiên nhiên này là, cộng đồng và doanh nghiệp sẽ đồng hành tích cực trong việc gìn giữ Công viên Di sản ASEAN Đồng Nai. Mỗi người dân là một ‘người gác rừng’ bằng việc nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, giữ gìn cảnh quan và phát huy giá trị văn hóa bản địa. Doanh nghiệp khi đầu tư du lịch sinh thái cần đặt yếu tố bảo tồn lên hàng đầu, cùng chung tay phát triển các sản phẩm bền vững, thân thiện với thiên nhiên. Sự chung sức của cộng đồng và doanh nghiệp chính là chìa khóa để Đồng Nai vừa bảo tồn được di sản quý giá, vừa khai thác hợp lý để mang lại lợi ích lâu dài cho thế hệ hôm nay và mai sau.
Với Ông Nguyễn Văn Hà, tiềm năng du lịch sinh thái – lịch sử tại Khu Bảo tồn, cần có những giải pháp để khai thác hiệu quả mà vẫn đảm bảo phát triển bền vững đó là vừa qua UBND tỉnh Đồng Nai ban hành Quyết định số 3489/QĐ về phê duyệt Đề án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí tại Khu Bảo tồn giai đoạn 2021-2030. Theo Đề án quy hoạch 37 tuyến du lịch sinh thái và các tuyến du lịch kết nối với các điểm du lịch trong và ngoài tỉnh. Quy hoạch 51 dự án du lịch.
Trong đó có một số dự án lớn trọng điểm đó là: Dự án khu nghỉ phức hợp dưỡng cao cấp, dự án Công viên thể thao hàng không, dự án khu nuôi động vật bán hoang dã ( safari), Dự án du lịch sinh thái ven hồ Trị An, Dự án xây dựng biểu trưng Chiến Đ…Tồng nguồn vốn đầu tư của Đề án gần 1.000 tỷ đồng. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng, mở ra rất nhiều cơ hội để thu hút các nhà đầu tư du lịch trong nước và quốc tế. Ngay sau khi Đề án được phê duyệt, Khu Bảo tồn tổ chức xây dựng bộ tiêu chí, thông báo về việc cho thuê môi trường rừng để kinh doanh dịch vụ du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí tại Khu Bảo tồn đến năm 2030. Đến nay đã có 11 nhà đầu tư đủ điều kiện ký hợp đồng thuê môi trường rừng để kinh doanh du lịch sinh thái.
Ông Võ Quang Trung tin tưởng rằng các bạn trẻ có thể tham gia vào công tác bảo tồn bằng những hành động cụ thể là. Trong công tác quản lý bảo vệ rừng, bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học và môi trường, không thể thiếu sự chung tay, góp sức của cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ – đây là tương lai của đất nước và là tương lai của công tác bảo tồn. Giới trẻ có thể tham gia công tác bảo tồn thông qua các hoạt động tìm hiểu, trải nghiệm thiên nhiên, áp dụng công nghệ, sáng tạo nội dung số, tham gia các chiến dịch, chương trình tình nguyện, lan tỏa kiến thức và giá trị thiên nhiên đến cộng đồng, cũng như xây dựng, bồi đắp ý thức và tư duy bảo tồn ngay từ bên trong.
Tìm hiểu và trải nghiệm trực tiếp: tham gia các hoạt động, sự kiện thực tế như các lớp học, các buổi truyền thông, các chương trình trải nghiệm rừng xanh, các tour khám phá thiên nhiên để từ đó hiểu sâu sắc hơn về giá trị của rừng…
Ứng dụng công nghệ và sáng tạo nội dung số vào các hoạt động bảo tồn như ứng dụng công nghệ số, sử dụng mạng xã hội tạo và chia sẻ các bài viết, video, hình ảnh về công tác quản lý bảo vệ rừng, bảo tồn trên tảng mạng xã hội để tiếp cận nhiều người hơn. Bên canh đó, có thể chia sẻ những gì bản thân đã được học, được xem, được thấy tới mọi người, dần dần góp phần thay đổi tư duy, hình thành tư duy mới, quan điểm mới về bảo tồn.
Tham gia vào các chiến dịch và chương trình tình nguyện: Tham gia các dự án cứu hộ, chăm sóc, tái thả động vật hoang dã, các dự án bảo tồn, phục hồi hệ sinh thái, đa dạng sinh học .v.v. Tham gia các chiến dịch, chương trình liên quan đến bảo vệ môi trường, nhất là tại các VQG, KBT để bảo vệ môi trường, bảo vệ cảnh quan…
Quá trình gìn giữ mảnh xanh của những cánh rừng Đồng Nai của các thế hệ đi trước và hiện tại – nay được công nhận là Công viên Di sản ASEAN – không chỉ là tài sản quý của tỉnh, mà còn là di sản chung của cả cộng đồng khu vực. Chúng tôi mong muốn mỗi người dân, mỗi doanh nghiệp đều là một phần trong hành trình gìn giữ và phát huy giá trị thiên nhiên này. Khi chung tay bảo tồn hôm nay, chúng ta đang gửi tặng cho thế hệ mai sau một di sản xanh, một niềm tự hào chung của Việt Nam và ASEAN. Đây là thông điệp của Bà Đinh Thị Lan Hương – Phó Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên – Văn hoá Đồng Nai gữi đến mọi người!
