HỆ ĐỘNG THỰC VẬT TẠI KHU BẢO TỔN
Khu Bảo tồn thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai có diện tích hơn 100.571 ha, trong đó có hơn 68.051 ha là diện tích rừng và hơn 32.520 ha là diện tích hồ Trị An. Với sự đa dạng sinh học cao về động thực vật, trong đó có các kiểu rừng như: kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới, kiểu rừng kín nửa rụng lá ẩm nhiệt đới, kiểu rừng kín nửa rụng lá hơi ẩm nhiệt đới, Khu Bảo tồn là nơi lưu giữ và bảo tồn các nguồn gen động thực vật rừng quý hiếm, khôi phục lại sự đa dạng sinh học của hệ sinh thái rừng tự nhiên bản địa thuộc lưu vực sông Đồng Nai. Những loài động vật quý hiếm như: voi, bò tót, chim hồng hoàng, gà lôi hông tía, vượn đen má vàng… những loài gỗ quý như: gõ đỏ, cây dầu, cây tung, giáng hương, sao đen…
Hình ảnh Rừng Khu Bảo tồn
Với mục tiêu bảo tồn và phát triển Khu Bảo tồn đã tầng bước đi lên, đây cũng là nơi lưu giữ các giá trị thiên nhiên quý báu. Nơi đây còn được mệnh danh là lá phổi xanh của khu vực Đông Nam Bộ; được Unesco công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thứ 580 của thế giới. Nằm trong phạm vi từ 11005’10” đến 11022’31” vĩ độ Bắc và từ 106054’19” đến 107009’03” kinh độ Đông – Diện tích: Tổng diện tích tự nhiên của Khu Bảo tồn đang quản lý là 100.572 ha, gồm 68.052 ha đất lâm nghiệp và 32.520 ha mặt nước (Hồ Trị An).
Các loài cây rừng là những thực thể sống, cũng như mọi sự sống khác trong thế giới tự nhiên chúng cần ánh nắng mặt trời để tồn tại và phát triển, rừng với nhiều tầng tán, loài cây nào cũng muốn vươn mình đón ánh nắng, nhưng sau một thời gian sinh trưởng những cây lớn đã vượt lên không phải cạnh tranh với các loài thực vật khác lúc này chúng trở nên an phận (Vì nó không phải là cây gỗ lớn mà là loài cây ở tầng thấp, trong hệ thực vật có tầng cao, tầng thấp, tầng cây bụi và trảng cỏ) chúng không tiếp tục mọc lên theo hướng ánh sáng, sự phát triển chiều cao của chúng dừng lại và sinh ra nhiều cành thấp hơn, những cành thấp đâm ngang sẽ bị những vòm lá của cây khác che lại cuối cùng chúng sẽ trở nên mập mạp hơn.
Trong cuộc cạnh tranh sinh tồn của các loài thực vật, những cây phát triển kém sẽ mọc thêm nhiều nhánh tạo thành những bụi cây rậm rạp, những đám cây bụi này tuy đã thua cuộc trong cuộc cạnh tranh nhưng chúng vẫn tiếp tục tồn tại và phát triển theo hướng cộng sinh với các cây lớn, điều này sẽ mang lại sự tăng trưởng tích cực cho cả hai loài thực vật, ví dụ kiến sống dựa vào cây để tìm thức ăn và nơi ở, ngược lại nhờ có kiến mà cây được bảo vệ. Cuộc sống của các loài thực vật trong rừng luôn có sự tương hổ lẫn nhau để chúng cùng tồn tại và phát triển trong môi trường tự nhiên. Quan sát trong rừng chúng ta thấy không có một cây rừng nào sống đơn lẻ chúng luôn quây quần thành một quần thể cây và cuối cùng những quần thể cây đó tập hợp lại thành một khu rừng. Rừng là cả một hệ sinh thái vô cùng phức tạp bao gồm có nhiều loài động- thực vật, những loài này tương tác lẫn nhau, dựa vào nhau để có được thức ăn, chỗ trú ngụ và môi trường sống tích hợp cái này gọi là sinh cảnh. Để bảo tồn các giá trị, phục hồi những loài cây bản địa, tu bổ và làm giàu rừng thì một trong những công việc góp phần quan trọng hàng đầu đó là ươm giống những loài cây bản đại tại khu vực vườn ươm của Khu Bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai. Nơi đây ươm những loài cây giống bản địa của rừng: các loại dầu, cây chò, cây huỹnh, cây sao, cây gõ, cây bông giấy…
Hệ thực vật:
Với hệ sinh thái rừng trong Khu Bảo tồn có diện tích 68.052 ha nằm trong vùng địa hình chuyển tiếp từ cao nguyên Bảo Lộc – Lâm Đồng xuống vùng địa hình bán bình nguyên của Đông Nam Bộ có đai cao từ 20 – 360m có nhiều hệ sinh thái rừng khác nhau. Tại đây Khu Bảo tồn đã ghi nhận được 1.558 loài thực vật thuộc 665 chi, của 166 họ,96 bộ, 10 lớp, trong đó có 148 loài thuộc nhóm nguy cấp, quý, hiếm (trong đó 40 loài thuộc IUCN 2020, 44 loài thuộc Sách đỏ Việt Nam 2007, 84 loài thuộc Nghị định 06/2019/NĐ-CP của Chính Phủ), 90 loài đặc hữu của Việt Nam và 20 loài đặc hữu của tỉnh Đồng Nai. Với số liệu 1.558 loài thì có 905 loài cây thuốc tại Khu bảo tồn, điển hình như:
Chiêu liêu nước.
Cây gô cao, Thân thẳng, ngoài giác màu vàng nghệ thịt vỏ màu nâu đỏ vỏ bong nhiều mảnh. Cành nhiều, phân nhiều tầng tán.Lá mọc chụm đầu cành, hình trứng ngược, gố thuôn dầu, đầu tròn, mặt dưới có phấn trắng , mặt trên xanh láng đậm hơn mặt dưới. Quả khô có 2 cánh hợp góc vuông.
Đặc điểm sinh học và sinh thái:
Sinh học:Sống trong rừg thưa, bình nguyên cùng với các cây họ dầu, ưa sáng.
Sinh thái: Cây gô cao, Thân thẳng, vỏ giác màu vàng nghệ thịt vỏ màu đỏ vỏ bong nhiều mảnh. Cành nhiều mọc ngang, phân nhiều tầng tán, lá mọc chụm đầu cành, hình trứng ngược, đầu tròn, mặt dưới có phấn trắng, mặt trên xanh láng đậm hơn mặt dưới, dài10-15cm, 4-6 gân. Dực qua với 2 cánh.Công dụng: Gô thẳng, làm nhà, xây dựng. Vỏ có nhiều tamin chữ đau bụg …
Hình ảnh Cây chiêu liêu nước
Cây Cò ke:
Cây cò ke hay còn gọi là cây bung lai, chua ke, don sai, cây bố trà diệp hay cây dan ke… Cây cò ke có rất nhiều tên gọi khác nhau tùy theo từng địa phương. Loài cây này có tên khoa học là Grewia Paniculata Rox. Ex DC, thuộc họ đay.
Hinh anh: Cây cò ke
Mật nhân:
Đây là loài cây có thể chữa được nhiều bệnh, còn gọi là cây bá bệnh, rễ dùng để chữa khí hư, huyết kém, ăn uống không tiêu, trong ngực có cục tích, xương yếu, chân tay tê đau, nôn mửa, tả lỵ, còn dùng để chữa tứ thời cảm mạo, lá dùng nấu nước tắm cho trẻ phòng rôm sảy rất tốt. Đặc biệt là có tác dụng lâu dài giúp nam giới tăng cường sức khỏe sinh lý.
Hình ảnh Cây mật nhân
Đây chỉ là một trong số ít những loài cây thuốc có tại Khu Bảo tồn và là những loài cây thuốc chúng ta dễ dàng nhận thấy khi di chuyển vào rừng.
Hệ sinh thái rừng kín thường xanh, mưa ẩm nhiệt đới được phân bố ở các khu vực Mã Đà, Trị An, Vĩnh An, Đăk Lua với diện tích 46.802 ha, với các loài chiếm ưu thế là cây họ Dầu, họ Bồ hòn, họ Sim, họ Thị….
Hệ sinh thái rừng nửa rụng lá ẩm nhiệt đới với diện tích 10.684 ha, với hệ sinh thái này đặc trưng là rụng lá mùa khô chiếm 90% như Bằng lăng ổi, Tung, Dầu lông, Giả tị.
Hệ sinh thái rừng hỗn giao Gỗ – Tre , hệ sinh thái này phân bổ chủ yếu ở phía Băc khu Bảo tồn giáp với VQG Cát Tiên. Đây cũng là khu vực bảo vệ nghiêm ngặt, có nhiều động vật hoang dã quý hiếm như Vượn đen Má vàng, Khỉ đuôi dài, Khỉ mặt đỏ , Bò tót.
Hệ sinh thái rừng tre nứa thuần loại, hệ sinh thái này khoảng 15 ha phân bổ chủ yếu tại xã Phú Lý, đặc trung của hệ sinh thái này là Lồ Ô và Nứa. Lồ ô có giá trị lớn về kinh tế, là nguyên liệu để đan lát các đồ dùng, trong gia đình, vật liệu xây dựng, nguyên liệu giấy, thực phẩm.
Về hệ sinh thái đất ngập nước: Khu Bảo tồn thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai hiện
đang quản lý, bảo vệ các vùng đất ngập nước là hồ Trị An (với tổng diện tích là 32.519,88ha), hồ Bà Hào (diện tích là 400 ha) và nhiều sinh cảnh đất ngập nước nhỏ là các trảng xen kẻ trong rừng tự nhiên cùng hệ thống sông suối nhỏ có nước theo mùa.
* Hệ động vật
Hệ động vật tại Khu Bảo ghi nhận được gồm 2.277 loài, gồm: 88 loài thú, 292 loài chim,78 loài bò sát, 37 loài ếch nhái, 161 loài cá, 1.470 loài côn trùng, 28 loài ốc cạn, 94loài động vật nổi và 29 loài động vật đáy. Trong đó có 148 loài thuộc nhóm nguy cấp, quý, hiếm (71 loài thuộc IUCN 2019, 72 loài thuộc Sách đỏ Việt Nam 2007,113 loài thuộc Nghị định 06/2019/NĐ-CP và 27 loài thuộc Nghị định 64/2019/NĐ-CP của Chính Phủ) và ghi nhận 8 loài đặc hữu của Việt Nam. Đặc biệt, một số loài thú lớn như Voi châu á, Bò tót, Chim Hồng Hoàng
Voi châu á.
Voi là động vật có vú thuộc họ Elephantidae và là động vật trên cạn lớn nhất hiện nay. Ba loài hiện được công nhận: Voi đồng cỏ châu Phi, voi rừng châu Phi và voi châu Á.Tại Việt Nam là quần thể voi sinh sống, phân bố tại Việt Nam, gắn bó với đời sống, lịch sử, văn hóa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Voi Việt Nam thuộc nhóm Voi Châu Á và là loài động vật từng phân bố khắp các vùng miền ở Việt Nam, gắn bó với sản xuất, lịch sử và văn hóa của các dân tộc ở Việt Nam. Tuy nhiên, hiện tại voi hoang dã đang trong tình trạng nguy cấp cần bảo vệ.
Hinh ảnh Voi Châu Á tại Khu Bảo tồn
Chim hồng hoàng (phượng hoàng đất) Đây thường được gọi là loài động vật chung thủy nhất, một vợ một chồng
Đây là loài chim nặng 3kg, có cục u cứng bằng keratin hay chất sừng kéo dài từ phần trên cho đến phần mỏ xương sọ, chiếc mũ sắt chiếm 11% trọng lượng cơ thể. Loài chim này thường ăn trái cây và các loại hạt, làm vương vãi hạt giống khắp nơi cho nên được nông dân gọi là “nhà nông của các khu rừng”, chim có sải cánh 2m, được phủ lông hai màu trắng đen và quanh cổ họng là mảng da trần trụi. Chúng nổi tiếng với sống bí mật và tinh thần cảnh giác cao độ cho nên con người chỉ nhìn thấy tiếng nhiều hơn là nhìn thấy tận mắt. Có lẽ chúng đề phòng con người do hàng ngàn con bị bọn săn trộm bắn chết, bởi mỏ sừng là chất liệu chạm khắc rất tốt.
Hình ảnh Chim Hồng Hoàng tại Khu Bảo tồn
Bò tót (con Min người dân thường gọi cho Trâu rừng)
Bò tót được các chuyên gia động vật học trên thế giới thừa nhận là một loài bò rừng lớn nhất trong tự nhiên. Một con bò đực trưởng thành thường nặng từ 1- 2 tấn. Đây là loài thú lớn thứ 3 về chiều cao sau hươu cao cổ và voi. Nó sống thành từng đàn từ 8- 10 cá thể, nó thích ăn lá non, mầm tre non, cỏ non mới mọc ở những nương rẫy cháy. Có thai khoảng 270 ngày, đẻ mỗi năm một lứa và mỗi lứa một con. Với vóc dáng khổng lồ và sức mạnh của mình, bò tót hầu như không có kẻ thù trrong tự nhiên ngoại trừ hổ, Bò tót là loài động vật hung dữ nhưng vẫn rất sợ người, đây là loài động vật quý hiếm được xếp vào sách đỏ cần được bảo tồn khẩn cấp. Tại Khu bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai có 120 cá thể voi đang sinh sản và phát triển tại rừng.
Hình ảnh Bò tót tại rừng Khu Bảo tồn
Ngoài những loài động vật lớn ra tại Khu Bảo tồn còn có các côn trùng như Kiến, Mối, Bướm, ve sầu…
Đến năm 2021, Khu Bảo tồn phối hợp với Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật thực hiện dự án “Điều tra, giám sát và xây dựng bộ tiêu bản các loài động vật hoang dã theo chu kỳ 10 năm tại Khu Bảo tồn thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai” nhằm đánh giá lại khu hệ động vật tại Khu Bảo tồn theo chu kỳ 10 năm. Kết quả của dự án đã nghi nhận được 2.277 loài, trong đó: 88 loài thú, 292 loài chim, 78 loài bò sát, 37 loài ếch nhái, 161 loài cá, 1.470 loài côn trùng, 28 loài ốc cạn, 94 loài động vật nổi và 29 loài động vật đáy.
Rừng có vai trò quan trọng không chỉ đối với thế giới tự nhiên, mà rừng còn là sự sống của chính chúng ta vì vậy giữ rừng là để xoa dịu sự giận giữ của thiên nhiên để cho những nương ngô ruộng lúa lại xanh tốt như xưa, giữ rừng là giữ nguồn sống của gia đình và của xã hội. Đây là việc làm không của riêng ai vì lẽ đó mà tất cả mọi người cùng chung tay bảo vệ sự sống của chính mình.
